Улас түрын «Бэлиг» түбэй захирал, Бүгэдэ буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй нэгэдэхи дид-юрэнхылэгшэ Баир Балданов Хурамхаан һууринда үсэгэлдэр эмхидхэгдэһэн аймагууд хоорондын нүүдэл суглаанда хабаадаба, зүбшэхэ зүйлнүүдээр һанамжаяа элирхэйлээ.
Нютагай засагай байгууламжануудта үндэһэн соёл хүгжөөхэ талаар ниитын эмхинүүд яажа ажаллаха ёһотойб, арад зоной эдэбхи ехэтэй эрхим түлөөлэгшэдэй үүсхэл ямар аргаар дэмжэхэб, гүрэнэйшье, хубииншье жасануудһаа грантын түхэлөөр гаргашалагдадаг дэмжэлгэдэ хайшан гэжэ хүртэхөөр бэ гэхэ мэтэ асуудалнууд нүүдэл энэ суглаанда зүбшэн хэлсэгдээ.
Гүрэн түрын засагай, нютагай өөһэдын хүтэлбэриин ба олониитын түлөөлэгшэд хоорондоо харилсажа, тус ажал амжалта түгэс ябуулха аргатай гэжэ хэлэгдэһэн байна.
Буряад Уласай Арадай Хуралай Түрүүлэгшын орлогшо Баир Гармаев суглаанда хабаадажа, сугларагшадые амаршалан мэндэшэлээ. Тиихэ зуураа, үндэһэн буряад хэлэ, соёлоо хүгжөөхэ хэрэгтэ хамтын ажал ехэ удха шанартай, энэ асуудалаар эдэбхитэдэй үүсхэлнүүдые һунгамалнууд бүримүһэн дэмжэдэг гэжэ тэрэ онсолоо.
ВАРК-ын гүйсэдхэхы хорооной түрүүлэгшэ Ринчима Романова хүдэлөөнэй бэелүүлһэн түсэлнүүд тухай, ниитын эмхинүүдэй арга боломжонууд тухай хөөрөө.
Хурамхаанай аймагай Засаг дарга Леонид Будаев энэ сэдэбээр ябуулдаг ажалайнгаа зарим дүнгүүдтэй, дүй дүршэлөөр хубаалдаа.
Мүн тиихэдэ аймагай болбосоролой хүтэлбэриин дарга Василий Маланов, соёлой һалбариин түлөөлэгшэд — түбэй номой сангай захирал Батор Эрдэниев, аймагай эмхидхэлэй-онол аргын таһагые даагша Любовь Раднаева Хурамхаанай аймагта буряад хэлэ сахин хүгжөөлгын программын яажа бэелүүлэгдэдэг тухай, ямар түсэлнүүдэй бэелүүлэгдэдэг тушаа хөөрэһэн байна.
ВАРК-ын Баргажанай аймагтахи һалбариин хүтэлбэрилэгшэ Андрей Дондупов ябуулжа байһан ниитын ажалайнгаа зарим тэды дүнгүүдтэй сугларагшадые танилсуулаа.
«Ага спортивная» гэһэн ниитын жасын юрэнхылэгшэ Цыпылма Батуева олониитын дунда түрэһэн үүсхэл бэелүүлхэ хэрэгтэ грантнуудай арга боломжонууд тухай хөөрөө.
Барханай сомоной дарга Баир Шакшаев, Н.Г.Дамдиновай нэрэмжэтэ Гааргын дунда һургуулиин захирал Елена Бадмаева бэелүүлһэн түсэлнүүд ба эмхидэхэһэн хэмжээ ябуулганууд тухайгаа мэдээсээ.
Хурамхаанай дасанай шэрээтэ Еши-Намжил лама буряад хэлэ, соёл хүгжөөхэ талаар Буддын заншалта Сангхын ябуулдаг ажал тухай һануулан хэлээд, үхибүүдые түрэл хэлэндэнь багаһаа һургаха шухала гэжэ онсолон тэмдэглэһэн байха юм.
ВАРК-ын аймаг нютагуудтахи һалбаринуудые байгуулха үүсхэл гаргаһан, буряад хэлэнэй хүгжэлтын гол бодол элирхэйлэн зохёогшодой нэгэн, түүхын эрдэмэй доктор Александр Елаев суглаанда үгэ хэлэхэдээ, хизаар ороноо шэнжэлэлгын ажал эршэдүүлхэ тухай дурадхал оруулаа. Саашанхи хүгжэлтэеэ түсэблэхын тула түүхэеэ һайн мэдэжэ, нютагайнгаа хүгжэлтын шатануудые ойлгоод ябахань шухала гээд эрдэмтэн тоолоно.
Суглаанай дүнгүүдые согсолходоо:
— Түрэл хэлэнэймнай эхин гуламта хүдөө нютагуудтаал оршодог. Эндэһээл бүхы хүгжэлтэ захалдаг, хэлэндэ хабаатай хамаг мэргэжэлтэд урган гарадаг ха юм. Эгээл энэ ушараар хүдөө нютагуудтаа хэлэ, соёлоо хүгжөөхэ ажалнай хамагай ехэ удха шанартай, — гэжэ Баир Балданов тэмдэглээ.
Буряадай арадай ирагуу найрагша, Баргажанай голой суута хүнүүдэй нэгэн, Хурамхаанай аймагай Гаарга нютаг тоонтотой Николай Дамдиновай 1954 ондо бэшээд, 1977 ондо мүлиһэн бултанда мэдээжэ «Түрэл хэлэн, түрэһэн дайда» шүлэгэй:
…Мэргэн бодолоор хэлэеэ хангажа шадабалшни,
Мэтэр дороо зуугаад хэлэн тодон абахал.
Ажалша арадшни, түрэhэн дайда, уhа голшни
Алас холуур нэрлүүлэн, алдаршахал! —
гэһэн мүрнүүдэй айхабтар холын хараа бодолтой байһые буряад хэлэнһээ сэхэ оршуулдаг «Яндекс-оршуулагшын» жэшээ дээрэ ВАРК-ын нэгэдэхи дид-юрэнхылэгшэ, «Бэлигэй» захирал харуулаа.
— Аяар тэрэ холын үедэ Николай Гармаевич ахамаднай «Яндексын» оршуулагшын бии болохые мэдээгүйшье һаа, зүгнэһэн мэтээр «зуугаад хэлэн тодон абахал» гэжэ бэшэһэн байна бшуу. Нээрээшье, мүнөө түрэл һайхан буряад хэлыемнай «Яндексын» юртэмсэдэ зуу гаран хэлэн тодон абаал даа, — гээд Баир Балданов бахархан хэлээ.
